Historia Bornholmu
Położony na środku Bałtyku
niewielki Bornholm ma szalenie burzliwą i dramatyczną historię.
Nie wszyscy wiedzą, że Bornholm
nie zawsze był wyspą. Podobnie jak większość duńskich wysp (a jest ich
ponad 400, z czego ok.150 zamieszkałych), polączony był z kontynentem
ok.13.000 lat temu, czyli w erze lodowcowej. A i sam Bałtyk wyglądał wówczas
nieco inaczej.
Bornholm stanowił zakończenie małego półwyspu w
dzisiejszej płn.Polsce, połączonego z kontynentem wielkim lodowcem.
Zamieszkały był od ok. 11.000 lat
p.n.e.(epoka kamienia łupanego), co potwierdzają odnalezione narzędzia i
broń z krzemienia.
Rolnictwo zaczęło rozwijać się
na Bornholmie już ok. 6.000 lat p.n.e.
Historia rozwoju Bornholmu widoczna
jest po dziś dzień dzięki zachowanym formom kultury materialnej na całej
wyspie.
Z epoki brązu pochodza grobowce
- kurhany, które można zobaczyć w wielu miejscach na wyspie.
Epoka
brązu pozostawiła po sobie (głównie na
płn. Bornholmie) ryty naskalne sprzed prawie 3.000 lat (tzw.
helleristinger) tzn. wyciosane w skałach przedstawienia -najczęściej
- okrętów i symboli słońca, które najprawdopodobniej, zgodnie z ówczesnymi wierzeniami,
miały znaczenie kultowe. (Bh
Museum)
Innym, nieco młodszym,
zabytkiem prehistorii wyspy są tzw. menhiry z ok. 1100 roku
p.n.e.(podobne istniejące również w Bretanii, Francja), czyli
kamienie kultowe (bautastene) -m.in. koło Nexø i Listed. Są
to ustawione pionowo w grupach kamienie bez inskrypcji, prawdopodobnie na
pamiątkę ważnych wydarzeń.
Z lat ok. 550-600 p.n.e. pochodzi największy w całej Skandynawii, liczący
ponad 2.300 szt. zbiór małych figurek
ze złota (tzw. Guldgubber)
znajdujący
się w Muzeum Bornholmu.
Kolekcja
monet rzymskich w
tym samym muzeum świadczy o tym, że również Bornholm miał kontakty z
imperium rzymskim. Podobnie
jak ostatnio znalezione monety z arabskimi napisami.
Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa
w poł.XI.w niezależny do tej pory Bornholm został przyłączony do Danii,
i ze względu na swe strategiczne położenie na Bałtyku stał się
przedmiotem walk między Kościołem a królem.
Bornholm był wówczas podległy
biskupowi z Lund (dziś Szwecja, wtedy zaś cała płd. Szwecja należała do
Danii), który w XIII w. nakazał budowę potężnej warowni-zamku Hammershus,
mającej bronić wyspy przed wojskami króla duńskiego.
W 1457 r. wyspa była świadkiem
wielkiej bitwy morskiej, w której flotylla kaprów gdańskich rozbiła
połaczoną flotę duńsko-inflancką wspierajacą Krzyżaków w wojnie z
Polską.
W 1658 r. Dania utraciła płd.
Szwecję i leżący w jej pobliżu Bornholm dostał się na krótko pod
panowanie szwedzkie. Mieszkańcy wyspy, pragnący jednak pozostać pod koroną
duńską, powstali przeciw Szwedom pod dowództwem miejscowych bohaterów:
Paula Ankera, Willuma Clausena oraz Jensa Kofoeda i pokonali najeźdźców.
Wojska szwedzkie opuściły wyspę w ciągu 2 lat. Imiona tych
bornholmskich bohaterów noszą dziś promy kursujące między Bornholmem a
Kopenhagą i szwedzkim Ystad. Ponowne
przyłączenie do Danii trwało jednak dalszych kilka lat, gdyż ówczesny król
duński dał wyspę w zastaw hanzeatyckiemu miastu Lubeka.
Bornholm otrzymał - po wielu
wiekach - kilka przywilejów za swą lojalność wobec korony duńskiej, m.
in. przywilej produkcji napojów wyskokowych (odebrany w 2. poł. XIX w.).
Innym przywilejem było stworzenie jednostek militarnych broniących
Bornholmu, które składały się wyłącznie z Bornholmczyków (tzw.
BornholmsVærn, czyli Obrona Bornholmska). Istnieje ona po dziś dzień,
obok regularnych jednostek Armii Duńskiej.
Wieki kolejne to okres rozwoju, zarówno
rolnictwa (zaczęły powstawać kooperatywy rolnicze), rybołówstwa, przemysłu
(wydobycie i obróbka granitu, przemysł ceramiczny), szkolnictwa
podstawowego i średniego (liceum bornholmskie datuje się z 1512 r.) i
kultury (teatr na Bornholmie pochodzi z r.1823 i jest on w tej chwili
najstarszym czynnym teatrem w Danii).
W r.1866 wyspa otrzymała stałe
połączenie promowe z Kopenhagą, co zapoczątkowało rozwój turystyki.
Egzotyka wyspy urzekła początkowo kopenhaskich mieszczuchów, potem dołączyli
do nich Niemcy, głównie z Niemiec płn. Turystyka stała się szybko ważną
gałęzią gospodarki bornholmskiej, wybuch 1.wojny światowej zahamował
jednak jej rozwój.
Okres międzywojenny był
ponownie czasem harmonijnego rozwoju społeczeństwa i gospodarki Bornholmu,
do czego wydatnie przyczyniła się budowa na wyspie sieci wąskotorowych
linii kolejowych (obecnie zlikwidowanych).
2.wojna światowa spowodowała
wielkie spustoszenia na wyspie.
8. i 9. maja 1945 r.(Dania została wyzwolona przez aliantów już 4. maja
1945 r.), Bornholm został zbombardowany przez sowieckie lotnictwo, głównie
w Rønne i Nexø, gdzie zniszczono ponad 90% budynków.
Potem był okupowany przez wojska sowieckie do 6.kwietnia 1946 r.